महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील सुमारे ९२ लाख ज्येष्ठ नागरिकांचे जीवनमान सुधारण्यासाठी आणि त्यांना आधार देण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. ज्येष्ठ नागरिकांना दैनंदिन जीवनात लागणारी आरोग्यविषयक उपकरणे आणि अन्य १० सुविधा मोफत देण्याची घोषणा सरकारने केली आहे. या योजनेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी आणि वाटप प्रक्रिया सुरू झाली असून, १ जानेवारी २०२६ पासून नवीन टप्प्यातील अर्ज स्वीकारले जात आहेत.
वाढत्या वयानुसार आरोग्यविषयक समस्या आणि आर्थिक चणचण यामुळे अनेक ज्येष्ठ नागरिकांना अडचणींचा सामना करावा लागतो. या सर्व बाबींची दखल घेऊन राज्य मंत्रिमंडळाने जेष्ठांना ‘सुरक्षा कवच’ आणि आवश्यक साहित्य पुरवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
ज्येष्ठ नागरिकांना मोफत मिळणाऱ्या १० वस्तू आणि सुविधा
या योजनेअंतर्गत पात्र नागरिकांना साधारण ५० ते ६० हजार रुपये किमतीच्या खालील वस्तू आणि सेवांचा लाभ घेता येईल:
१. श्रवण यंत्र: कानाने कमी ऐकू येणाऱ्या ज्येष्ठ नागरिकांसाठी. २. चष्मा: दृष्टीदोष असलेल्या आणि वाचनासाठी चष्म्याची गरज असणाऱ्यांसाठी. ३. वॉकर किंवा काठी: चालताना आधार लागणाऱ्या नागरिकांसाठी. ४. वैद्यकीय उपचार: आयुष्मान भारत कार्डच्या माध्यमातून ५ लाख रुपयांपर्यंत मोफत उपचारांची सुविधा. ५. व्हीलचेअर: शारीरिक अक्षमता किंवा चालण्यास असमर्थ असणाऱ्यांसाठी व्हीलचेअर किंवा तत्सम साधने. ६. एसटी प्रवास सवलत: राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसमध्ये (लाल परी) आरक्षित जागा आणि प्रवास दरात विशेष सवलत. ७. शेळीपालन जोडधंदा: शेतकरी कुटुंबातील जेष्ठांना (पिवळे किंवा केशरी रेशनकार्ड असल्यास) आर्थिक स्वावलंबनासाठी १० शेळ्या आणि १ बोकड देण्याची तरतूद. ८. घरकुल योजना: स्वतःचा निवारा नसलेल्या ज्येष्ठ नागरिकांना सरकारी गृहनिर्माण योजनांमध्ये प्राधान्य. ९. सौर ऊर्जा संच: घरासाठी मोफत वीज सुविधेसाठी सौर पॅनेल बसवण्याकरिता तांत्रिक आणि आर्थिक मदत. १०. बिनव्याजी कर्ज: लहान व्यवसायासाठी किंवा उपजीविकेसाठी गरजेनुसार बिनव्याजी कर्ज किंवा अनुदान.
पात्रता आणि महत्त्वाच्या अटी
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- वयोमर्यादा: अर्जदाराचे वय ६० वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त असणे अनिवार्य आहे (आधार कार्डावरील जन्मदिनांकानुसार).
- उत्पन्न मर्यादा: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे.
- रहिवासी: अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा अधिकृत रहिवासी असावा.
- कागदपत्रे: आधार कार्ड, रेशन कार्ड, मतदान कार्ड, ज्येष्ठ नागरिक ओळखपत्र (Senior Citizen Card) आणि बँक पासबुक.
अर्ज कसा करावा?
या योजनेसाठी ज्येष्ठ नागरिक आपल्या मोबाईलवरून अधिकृत सरकारी पोर्टलवर किंवा आपल्या जवळील ‘आपले सरकार’ सेवा केंद्र/सेतू केंद्रावरून ऑनलाईन अर्ज करू शकतात. अर्जासोबत वयाचा पुरावा आणि उत्पन्नाचा दाखला जोडणे आवश्यक आहे.
निष्कर्ष: महाराष्ट्र सरकारची ही योजना ज्येष्ठ नागरिकांसाठी खऱ्या अर्थाने आधार देणारी ठरणार आहे. विशेषतः आरोग्य आणि आर्थिक मदतीमुळे जेष्ठांना सन्मानाने जगता येईल. जर तुमच्या कुटुंबात किंवा परिचयात पात्र ज्येष्ठ नागरिक असतील, तर त्यांना या योजनेची माहिती देऊन अर्ज करण्यास मदत करा.